خطرناک‌ترین توهم «این اتفاق برای ما هرگز نمی‌افتد!»
خطرناک‌ترین توهم: «این اتفاق برای ما هرگز نمی‌افتد!»
دکتر امیدعلی باپیری | روان‌شناس
به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی یکی از خطرناک‌ترین باورها درباره خودکشی، این تصور است که: «من یا خانواده من هرگز با چنین مسئله‌ای مواجه نخواهیم شد.» این باور را می‌توان «توهم مصونیت» نامید؛ احساسی که به انسان اجازه می‌دهد خودکشی را مسئله‌ای دور، استثنایی و مربوط به «دیگران» بداند. در حالی که واقعیت روان‌شناختی چیز دیگری است: هیچ انسانی نمی‌تواند با قطعیت ادعا کند که در تمام شرایط زندگی، در برابر افکار یا رفتارهای خودکشی آسیب‌ناپذیر خواهد بود. خودکشی معمولاً حاصل یک علت منفرد نیست. ذهن عمومی با چندعاملی بودن خودکشی به سختی کنار می‌آید. گاهی مجموعه‌ای از فشارهای روانی، فقدان، شکست، تعارض‌های شدید، مشکلات ارتباطی، احساس بی‌ارزشی، تنهایی، ناامیدی یا بحران‌های پیش‌بینی‌نشده می‌تواند فرد را در شرایطی قرار دهد که توانایی او برای دیدن راه‌حل‌های دیگر به‌شدت محدود شود. خودکشی معمولاً حاصل یک مسیر است، نه یک لحظه؛ از همگرایی عوامل می‌آید، نه از یک علت تنها. نکته مهم اینجاست که: «آسیب‌پذیری به معنای حتمی بودن خودکشی نیست.» انسانی که امروز از نظر روانی سالم، امیدوار و برخوردار از روابط مناسب است، ممکن است در مقطعی از زندگی با بحرانی مواجه شود که شرایط روانی او را به‌طور جدی تغییر دهد و ظرفیت روان‌شناختی وی در بحران حاد تقلیل یابد. بنابراین، سلامت روان امروز ما تضمینی برای مصونیت همیشگی ما نیست. از سوی دیگر، نباید تصور کنیم فردی که افکار خودکشی دارد الزاماً «ضعیف»، «دیوانه» یا «بی‌ایمان» است. افکار خودکشی می‌توانند در شرایط بحرانی و در کنار مشکلات مختلف روان‌شناختی یا اجتماعی ظاهر شوند و نیازمند توجه، همدلی و مداخله حرفه‌ای هستند، نه سرزنش و قضاوت. گاهی یک گفت‌وگوی همدلانه، یک سؤال به‌موقع، جدی گرفتن تغییرات رفتاری و ارتباط دادن فرد با یک متخصص می‌تواند نقطه شروع نجات باشد. خودکشی فقط موضوعی مربوط به روان‌شناسان، روان‌پزشکان یا مددکاران اجتماعی نیست؛ موضوعی انسانی است و پیشگیری از آن مسئولیتی جمعی است. 
مرکز تولید و نشر محتوای معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه ایلام
